نوشته در دسته: توانبخشی

اختلال یادگیری غیرکلامی (NVLD) یکی از اختلالات کمتر شناخته‌ شده در حوزه روانشناسی و آموزش ویژه است که برخلاف اختلالات زبانی ، افراد مبتلا به آن در درک و پردازش اطلاعات غیرکلامی دچار مشکل هستند.

این اختلال می‌تواند بر مهارت‌ های بصری ـ فضایی ، هماهنگی حرکتی ، درک روابط اجتماعی و حل مسئله تأثیر بگذارد.

در حالی که مهارت‌ های کلامی این افراد معمولاً در حد طبیعی یا حتی بالاتر از میانگین است ، ضعف در پردازش اطلاعات غیرکلامی باعث بروز مشکلات تحصیلی و اجتماعی قابل‌توجهی می‌شود.

اختلال یادگیری غیرکلامی چیست؟

اختلال یادگیری غیرکلامی به مجموعه‌ای از نارسایی‌ها در درک ، سازمان‌ دهی و استفاده از اطلاعات غیرکلامی اشاره دارد.

این اختلال نخستین بار توسط بایرن ریچاردسون (Byron Rourke) در دهه ۱۹۷۰ توصیف شد. NVLD در نسخهٔ پنجم «راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی» (DSM-5) به‌ صورت رسمی طبقه‌ بندی نشده است.

اما بسیاری از متخصصان آن را در دسته‌ی اختلالات یادگیری خاص یا اختلالات رشد عصبی قرار می‌دهند.

ویژگی‌ها و نشانه‌های اختلال یادگیری غیر‌کلامی چیست؟

۱-ضعف در مهارت‌های بصری-فضایی
-ناتوانی در درک نقشه‌ها، نمودارها یا چارت‌ها
-دشواری در تخمین فاصله یا اندازه
-اشتباه در تشخیص جهت چپ و راست

۲-مشکلات حرکتی و هماهنگی
-مهارت‌های حرکتی ظریف ضعیف (مثلاً بستن بند کفش، نوشتن با دست)
-حرکات ناهماهنگ یا ناشیانه در فعالیت‌های ورزشی

۳-دشواری در درک سرنخ‌های غیرکلامی
-عدم درک زبان بدن، حالات چهره یا لحن صدا
-مشکل در تشخیص احساسات دیگران

۴-مشکلات اجتماعی
-رفتارهایی که ممکن است نامناسب یا بی‌توجه به احساسات دیگران تلقی شوند
-دشواری در برقراری دوستی یا حفظ روابط بین‌فردی

۵-مهارت‌های زبانی نسبتاً قوی

-دایره لغات غنی و توانایی گفتاری بالا
-تمایل به استفاده از کلمات برای جبران ضعف در درک موقعیت‌ها
۶-مشکلات در ریاضیات و مفاهیم انتزاعی
-ضعف در حل مسائل تصویری، هندسه یا مفاهیم عددی
-درک دشوار از زمان و ترتیب رویداده

تشخیص NVLD چگونه است؟

معمولاً توسط روان‌شناس بالینی یا متخصص آموزش ویژه انجام می‌شود. فرایند تشخیص شامل موارد زیر است:

۱-ارزیابی شناختی جامع (مانند آزمون وکسلر WISC): مقایسه توانایی‌های کلامی و غیرکلامی.
۲-آزمون‌های دیداری-فضایی و هماهنگی حرکتی.
۳-بررسی عملکرد تحصیلی و رفتاری در محیط مدرسه.
۴-مشاهده اجتماعی: نحوه تعامل کودک با همسالان.

در ارزیابی‌ها معمولاً مشاهده می‌شود که ضریب هوشی کلامی بالاتر از ضریب هوشی عملکردی است ، که از نشانه‌های شاخص NVLD به شمار می‌رود.

مداخلات و درمان‌های این اختلال چیست؟

۱-آموزش مهارت‌های اجتماعی
-آموزش درک زبان بدن و حالات چهره از طریق بازی‌های نقش‌آفرینی.
-تمرین مهارت‌های گفتگو و گوش دادن فعال.

۲-کاردرمانی و فیزیوتراپی
-بهبود مهارت‌های حرکتی ظریف و درشت.
-تمرینات هماهنگی چشم و دست.

۳-آموزش جبرانی در مدرسه
-استفاده از راهنمای گام‌به‌گام بصری و متنی برای آموزش.
-پرهیز از اتکای زیاد به نمودارها و نقشه‌ها.
-ارزیابی شفاهی به جای کتبی در صورت امکان.

۴-درمان شناختی-رفتاری (CBT)
برای افزایش اعتمادبه‌نفس ، کنترل اضطراب اجتماعی و مدیریت احساسات.

۵-مشارکت خانواده
-آموزش والدین در درک رفتارهای فرزندشان.
-حمایت عاطفی و تشویق به ارتباط اجتماعی.

اختلال یادگیری غیرکلامی اگرچه کمتر از سایر اختلالات یادگیری شناخته شده است ، اما می‌تواند تأثیر عمیقی بر رشد تحصیلی ، اجتماعی و عاطفی فرد داشته باشد.

آگاهی والدین ، معلمان و متخصصان از ویژگی‌ های این اختلال نقش اساسی در تشخیص به‌موقع و مداخلات مؤثر دارد.

حمایت مداوم ، آموزش‌های هدفمند و نگرش مثبت می‌توانند مسیر زندگی فرد مبتلا به NVLD را به شکلی سازنده و توانمند کننده تغییر دهند.

بازی‌درمانی چیست؟ بازی یکی از اساسی‌ ترین فعالیت‌ های انسانی است که از نخستین روزهای زندگی تا بزرگسالی ، نقش مهمی در رشد ذهنی ، هیجانی و اجتماعی انسان ایفا می‌کند.

در واقع ، بازی زبان طبیعی کودک است و از طریق آن احساسات ، نیازها و تجربیات خود را بیان می‌کند.

بر همین اساس ، روان‌شناسان و درمانگران از اوایل قرن بیستم مفهوم «بازی‌درمانی» (*Play Therapy*) را مطرح کردند تا از بازی به عنوان ابزاری برای درمان مشکلات روانی و هیجانی کودکان استفاده کنند.

بازی‌درمانی به عبارت ساده چیست؟

بازی‌درمانی یکی از روش‌های درمانی در روان‌شناسی کودک است که در آن ، بازی به عنوان وسیله‌ای برای ارتباط ، بررسی و اصلاح مشکلات رفتاری و هیجانی کودک به کار می‌رود.

به عبارت ساده ، در بازی‌درمانی کودک به‌جای صحبت مستقیم درباره احساساتش ، آن‌ها را در قالب بازی نشان می‌دهد و درمانگر از طریق مشاهده و هدایت این بازی ، به درک دنیای درونی او می‌رسد.

انجمن بازی‌درمانی آمریکا (APT) این روش را ا تعریف می‌کند:

«بازی‌درمانی فرآیندی است که در آن درمانگر آموزش‌دیده ، از قدرت درمانی بازی برای کمک به کودکان در پیشگیری یا حل مشکلات روانی استفاده می‌کند تا رشد بهینه و سلامت روانی آنان تسهیل شود.»

اهداف بازی‌درمانی چیست؟

۱-اهداف درمانی

-کاهش اضطراب ، ترس و افسردگی
-تخلیه هیجانات سرکوب‌شده (خشم، غم، ترس)
-اصلاح رفتارهای پرخاشگرانه یا گوشه‌گیرانه

۲-اهداف رشدی

-تقویت مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی
-بهبود تمرکز، خلاقیت و خودبیانگری
-رشد اعتماد به نفس و احساس ارزشمندی

۳-اهداف آموزشی و تربیتی

-یادگیری مهارت‌های حل مسئله
-درک پیامد رفتارها
-آموزش کنترل هیجانات و خودنظم‌دهی

انواع بازی درمانی

1-بازی‌درمانی غیردستوری (غیرمستقیم): کودک آزاد است هرطور می‌خواهد بازی کند؛ درمانگر فقط مشاهده و بازتاب می‌دهد. روش آکسلاین

۲-بازی‌درمانی دستوری (مستقیم): درمانگر بازی‌ها یا فعالیت‌های خاصی را برای اهداف مشخص طراحی می‌کند. بازی‌های شناختی‌رفتاری

۳-بازی‌درمانی گروهی: چند کودک با مشکلات مشابه در محیطی مشترک بازی می‌کنند. درمان مشکلات اجتماعی

۴-بازی‌درمانی خانوادگی: اعضای خانواده در بازی شرکت می‌کنند تا تعاملات و نقش‌ها بررسی شود. درمان تعارض‌های والد-کودک

۵-بازی‌درمانی شناختی‌رفتاری (CBT): ترکیب بازی با اصول CBT برای اصلاح افکار و رفتارهای ناسازگار. درمان اضطراب یا وسواس

ابزارها و تکنیک‌های بازی‌درمانی چیست؟

درمانگر از ابزارهای متنوعی برای برقراری ارتباط و مشاهده استفاده می‌کند ، از جمله:
-اسباب‌بازی‌های نمایشی (عروسک‌ها ، حیوانات ، آدمک‌ها)
-نقاشی و رنگ‌آمیزی
-خمیر بازی و ماسه
-بازی‌های نقش‌آفرینی
-داستان‌گویی و نمایش عروسکی
-بازی‌های تخیلی و نمادین

این ابزارها کمک می‌کنند کودک احساسات خود را به‌طور غیرمستقیم و ایمن ابراز کند.

بازی درمانی پلی است میان دنیای درونی کودک و دنیای واقعی. این رویکرد با استفاده از طبیعی‌ترین زبان کودک یعنی «بازی» ، به او کمک می‌کند احساسات خود را در محیطی امن بیان کند.

تعارضات درونی را حل نماید و مهارت‌های زندگی را بیاموزد. به‌طور خلاصه، بازی‌درمانی نه‌ تنها درمانی برای مشکلات روانی ، بلکه فرصتی برای رشد و شکوفایی روان کودک است.

سن طلایی تشخیص اتیسم به بازه ی سنی‌ای گفته می‌شود که تشخیص و مداخله ی زودهنگام ، بیشترین‌ تأثیر را بر مسیر رشد ، یادگیری و کیفیت زندگی کودک دارد.

در عمل این بازه عموماً از حدود ۱۲ تا ۳۶ ماهگی (به‌ویژه ۱۸–۲۴ ماه) توصیف می‌شود.

در ادامه به شواهد علمی ، معیارهای غربالگری ، علائم هشداردهنده در گروه‌های سنی مختلف ، اثربخشی مداخلات زودهنگام و… میپردازیم.

چرا «سن طلایی» مهم است؟

مغز کودکان در دو تا سه سال نخست زندگی از بالاترین میزان انعطاف‌ پذیری عصبی (neuroplasticity) برخوردار است.

توانایی‌هایی مانند زبان‌آموزی ، مهارت‌های اجتماعی و تنظیم عاطفی در این دوره بسیار قابل‌تأثیرند.

تشخیص و آغاز مداخلات رفتاری/آموزشی در این دوره می‌تواند رشد گفتار ، تعامل اجتماعی و عملکرد مدرسه‌ پذیری را به‌طور معناداری بهبود دهد.

به‌ طوری که مطالعات نشان داده‌اند شروع زودهنگام مداخلات با نتایج بهتر همراه است.

سن طلایی تشخیص اتیسم دقیقاً چه محدوده‌ای دارد؟

در عمل سه بازه‌ی کلیدی قابل تمییز است:

۱-پیش‌نشانه‌ها (۶–۱۲ ماه):

برخی رفتارها مثل کاهش برقراری تماس چشمی ، کاهش دنبال‌کردن نگاه ، یا تفاوت در لبخند اجتماعی ممکن است از ۶ تا ۱۲ ماه آشکار شوند.

این‌ها هشداردهنده‌ اند ولی همیشه به تشخیص منتهی نمی‌شوند.

۲-سنِ غربالگری رسمی (۱۸–۲۴ ماه):

بیش‌ترین توصیه‌ها و ابزارهای غربالگری (مثل M-CHAT-R/F) برای این بازه طراحی شده‌اند و این بازه معمولاً به‌ عنوان core «سن طلایی» مطرح می‌شود.

غربالگری در این زمان می‌تواند بسیاری از کودکان با نیازهای زودرس را شناسایی کند.

۳-پنجره‌ی مداخله‌ی مؤثر (تا ~۳۶ ماه):

مطالعات نشان می‌دهند شروع مداخلات تا قبل از ۳ سالگی بیشترین فایده را دارد ، هرچند مداخلات پس از این بازه هم سودمندند.

صرفاً اثر و سرعتِ تغییر ممکن است کمتر باشد.

ابزارهای غربالگری رایج تشخیص اتیسم عبارتند از:

(برای 16–30 ماه) ، پرسشنامه‌های تکمیلی و بررسی‌های توسعه‌ای در ویزیت‌های بهداشتی.

این ابزارها تشخیص را جایگزین نمی‌کنند اما افراد نیازمند ارزیابی کامل را شناسایی می‌کنند.

-ارزیابی تشخیصی: ارزیابی جامعِ چند‌رشته‌ای (روان‌پزشکی/روان‌شناسی کودک

آسیب‌شناسی گفتار و زبان ، کاردرمانی و گزارش والدین) و استفاده از معیارهای تشخیصی معتبر (مانند DSM-5) برای تایید تشخیص لازم است.

-ثبات تشخیص: تحقیقات نشان داده‌اند تشخیصاتی که در 18–24 ماه گذاشته می‌شود از نظر ثبات قابل‌ قبولی برخوردارند.

اما در برخی موارد تشخیص اواخر و یا تغییر یافته گزارش شده است؛ به همین دلیل پیگیری و بازبینی تشخیصی مهم است.

علائم هشداردهنده بر حسب سن چیست؟

-۶ ماهگی: کم شدن یا فقدان لبخند اجتماعی ، کاهش پاسخ به تماس چشمی یا پیگیری نگاه والد.

-۹–۱۲ ماهگی: پاسخ ندادن به نام ، کاهش یا نبود جورچینیِ لبخند/صدا با والد ، عدم تقلید ساده.

-۱۸ ماهگی: تأخیر در گفتار/بابِلینگ ، فقدان اشاره کردن به اشیاء یا دنبال نکردن اشاره ، بازی غیرتخیلی یا تک‌بعدی ، رفتارهای تکراری.

-۲۴–۳۶ ماهگی: ادامه‌ی تأخیرهای زبانی و اجتماعی ، دشواری در تعامل با همسالان ، علائم قوی‌تر رفتارهای محدود و تکراری.

اختلال بیش‌ فعالی چیست؟ اختلال بیش‌فعالی – نقص توجه (Attention Deficit Hyperactivity Disorder)که به اختصار ADHD نامیده می‌شود.

یکی از رایج‌ترین اختلالات روان‌پزشکی دوران کودکی است که در بسیاری از موارد تا بزرگسالی نیز ادامه پیدا می‌کند.

این اختلال با الگوی پایدار بی‌توجهی ، فعالیت بیش از حد و رفتارهای تکانشی مشخص می‌شود که با سطح رشدی فرد ناسازگار است و باعث اختلال در عملکرد تحصیلی ، شغلی یا روابط اجتماعی می‌گردد.

تاریخچه‌ی اختلال بیش فعالی یا ADHD چیست؟

اولین توصیف‌ های مربوط به ADHD به اوایل قرن بیستم بازمی‌گردد ، زمانی که پزشکان علائمی مانند «بی‌قراری ذهنی» یا «ناتوانی در کنترل رفتار» را در کودکان مشاهده کردند.

در دهه‌ی ۱۹۸۰ ، انجمن روان‌پزشکی آمریکا (APA) اصطلاح Attention Deficit Disorder (ADD) را معرفی کرد و سپس در نسخه‌های بعدی راهنمای تشخیصی (DSM) نام آن به ADHD تغییر یافت تا بر نقش بیش‌فعالی نیز تأکید شود.

انواع اختلال بیش فعالی ( ADHD ) عبارتند از:

این اختلال در سه نوع اصلی طبقه‌ بندی می‌شود:
۱-نوع بی‌توجه (Predominantly Inattentive Type):
افراد در تمرکز بر جزئیات ، پیگیری کارها ، یا گوش دادن به دیگران مشکل دارند. معمولاً آرام‌تر هستند و ممکن است به اشتباه به‌عنوان «خیالباف» یا «کند» شناخته شوند.
۲-نوع بیش‌فعال – تکانشی (Predominantly Hyperactive-Impulsive Type):
با تحرک زیاد ، حرف زدن بی‌وقفه ، ناتوانی در انتظار کشیدن نوبت و انجام رفتارهای ناگهانی مشخص می‌شود.
۳-نوع ترکیبی (Combined Type):
ترکیبی از علائم هر دو نوع بالا است و شایع‌ ترین نوع ADHD به شمار می‌رود.

علائم ADHD معمولاً در سه دسته‌ی اصلی قرار می‌گیرند:

۱-بی‌توجهی: عدم تمرکز بر جزئیات و اشتباهات مکرر در کارها
-دشواری در حفظ تمرکز در فعالیت‌ها
-گوش ندادن هنگام صحبت دیگران
-فراموش‌کاری و گم‌کردن وسایل مورد نیاز
-اجتناب از کارهایی که نیاز به تلاش ذهنی مداوم دارند.

۲-بیش‌فعالی: بی‌قراری مداوم، تکان خوردن یا ترک صندلی در موقعیت‌های نامناسب
-دویدن یا بالا رفتن در موقعیت‌های ناهماهنگ با سن
-ناتوانی در بازی آرام
-پرحرفی بیش از اندازه

۳-تکانشگری: پاسخ دادن قبل از تمام شدن سؤال
-دشواری در انتظار کشیدن نوبت
-قطع کردن صحبت دیگران یا دخالت در کارهای دیگران

علت ها و عوامل مؤثر در اختلال بیش فعالی چیست؟

علت دقیق ADHD هنوز به طور کامل مشخص نیست ، اما پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این اختلال نتیجه‌ی ترکیب عوامل ژنتیکی ، زیستی و محیطی است.

-عوامل ژنتیکی
بیش از ۷۰٪ موارد ADHD دارای سابقه‌ی خانوادگی هستند. ژن‌هایی که بر انتقال‌ دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و نورآدرنالین تأثیر دارند ، در بروز این اختلال نقش مهمی دارند.

-عوامل زیستی
اختلال در عملکرد بخش‌هایی از مغز مانند لوب پیش‌پیشانی ، گانگلیون‌های قاعده‌ای و مخچه در اسکن‌ های مغزی مشاهده شده است. این نواحی در کنترل توجه ، برنامه‌ریزی و بازداری رفتار نقش دارند.

-عوامل محیطی
قرار گرفتن در معرض سموم (مانند سرب) در دوران کودکی
مصرف دخانیات یا الکل توسط مادر در دوران بارداری
زایمان زودرس یا وزن کم هنگام تولد
عوامل روانی–اجتماعی مانند استرس یا بی‌ثباتی خانوادگی

تشخیص و درمان اختلال بیش‌ فعالی چیست؟

تشخیص ADHD بر اساس ارزیابی بالینی جامع انجام می‌شود و شامل مصاحبه با والدین ، معلمان و خود کودک است.

ابزارهایی مانند پرسش‌نامه‌های رفتاری ، مقیاس‌های ADHD (مثل Conners یا Vanderbilt) و مشاهده‌ی مستقیم رفتار نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تشخیص معمولاً باید قبل از سن ۱۲ سالگی و در بیش از یک موقعیت ( مثلاً خانه و مدرسه ) تأیید شود.

درمان و مداخلات

درمان ADHD چند بعدی است و معمولاً شامل دارودرمانی ، رفتاردرمانی و مداخلات آموزشی می‌باشد.

۱-دارودرمانی
داروهای تحریک‌ کننده سیستم عصبی مرکزی ( مثل متیل‌فنیدیت و آمفتامین‌ها ) مؤثرترین درمان شناخته‌شده هستند. در برخی موارد از داروهای غیرتحریک‌کننده مانند اتوموکستین یا گوانفاسین استفاده می‌شود.

۲-رفتاردرمانی
روش‌هایی مانند آموزش مهارت‌های خودکنترلی ، برنامه‌های پاداش و پیامد ، آموزش والدین و درمان شناختی–رفتاری ( CBT ) در بهبود رفتار و افزایش تمرکز مؤثرند.

۳-مداخلات آموزشی
معلمان باید از راهبردهایی مانند تقسیم تکالیف به بخش‌های کوچک ، ایجاد محیط بدون حواس‌ پرتی و بازخورد فوری استفاده کنند.

اختلال بیش‌فعالی – نقص توجه ( ADHD ) یک وضعیت پیچیده‌ی عصبی–رشدی است که نیاز به درک ، تشخیص به‌ موقع و درمان جامع دارد.

هرچند این اختلال چالش‌هایی را در مسیر زندگی ایجاد می‌کند ، اما با حمایت خانواده ، آموزش مناسب و درمان علمی ، می‌توان پیامدهای آن را تا حد زیادی کاهش داد و توانایی‌ های فرد را شکوفا ساخت.

استروبوسکوپی برای کودکان. استروبوسکوپی حنجره یک روش تصویربرداری از ارتعاشات تارهای صوتی در حین تولید صدا است.

به‌ ویژه زمانی که فرکانس بسیار زیاد است و به چشم یا دوربین معمولی نمی‌توان به‌ خوبی نوسانات را دید.

در کودکان ، اختلالات صوتی ( مثل گرفتگی صدا ، خش‌ صدایی ، تلاش صدا ، اختلال بلع ) نسبتاً شایع‌اند.

تشخیص دقیق بسیار مهم است ، چرا که می‌تواند تأثیر بر رشد گفتاری ، روانی–اجتماعی ، ارتباط با هم‌ سن‌ و سالان ، مدرسه و کیفیت زندگی کودک داشته باشد.

در نتیجه ، استفاده از استروبوسکوپی در کودکان به عنوان بخشی از ارزیابی صوت مورد توجه قرار گرفته است؛ اگرچه ملاحظاتی وجود دارد.

کاربرد استروبوسکوپی در کودکان

-در بررسی کودکان با گرفتگی صدا یا خش‌ صدایی ماندگار ، تشخیص افتراق بین ضایعه ساختاری (مثل ندول ، کیست ، پولیپ ، وب گلوت) و اختلالات عملکردی (مثلاً سوءاستفاده از صدا ، فشار صوتی) حیاتی است.

-استروبوسکوپی کمک می‌کند تا اطلاعاتی در مورد:

موج مخاطی (mucosal wave) ، دامنه ارتعاش تارها (amplitude) ، تقارن حرکت (phase symmetry) ،

نحوه بسته شدن گلوت (glottal closure) و فعالیت‌های فوق گلوتی (supraglottic activity) بدست آید.

-مطالعات نشان داده‌اند که در کودکان ، استفاده از این روش می‌تواند تشخیص را اصلاح کند.

مثلاً کودکی که صرفاً به عنوان «ندول» تشخیص داده شده اما با استروبوسکوپی مشخص میشود که ضایعه دیگری داشته است.

ملاحظات ویژه ی استروبوسکوپی در کودکان

نحوه انجام

-معمولاً از آندوسکوپ منعطف از راه بینی (transnasal) یا گاهی آندوسکوپ سخت از دهان استفاده می‌شود، بسته به همکاری کودک و شرایط آن.

-قبل از شروع ، ممکن است از اسپری بی‌حسی یا قطره بینی استفاده شود تا ناراحتی کمتر شود.

-کودک باید صداها یا اصوات مشخصی را به‌ صورت پایدار تولید کند (مثلاً «ایـــــییی…») برای ثبت ارتعاشات. همکاری کودک بسیار مهم است.

-سن و قابلیت همکاری عامل بسیار مهمی است: هرچه کودک بزرگ‌تر و همکاری بهتر باشد ، تصویر با کیفیت‌تر خواهد بود.

مطالعه‌ها نشان داده‌اند کودکان بالای حدود ۷ سال معمولاً همکاری بهتری دارند.

چالش‌های خاص این روش عکسبرداری

-در کودکان کوچک‌تر ، مشکلاتی مانند تهوع ، رفلاکس گُلو ، مدت کوتاه پایدار تولید صدا ، ترس از ابزار ، همکاری کم ، تحریک شدید فالانژ و دهان ممکن است پیش بیاید.

-پوشش مخاطی و سازگاری تارهای صوتی در کودکان با بزرگسالان متفاوت است؛ بنابراین تفسیر تصاویر باید با درک این تفاوت‌ ها انجام شود.

شاخص‌ های مورد بررسی در استروبوسکوپی

در ارزیابی تصویری با استروبُسکوپی ، شاخص‌ های زیر معمولاً مد نظر قرار می‌گیرند:

-بسته شدن گلوت (Glottal closure): آیا گلوت کامل بسته می‌شود؟ آیا شکاف قدامی یا خلفی وجود دارد؟

-تقارن فازی (Phase symmetry): آیا هر دو تار صوتی با هم به‌طور متقارن حرکت می‌کنند؟

-دامنه ارتعاش (Amplitude of vibration): میزان جابه‌جایی جانبی تارها.

-موج مخاطی (Mucosal wave): حرکت موج‌ مانند سطح مخاطی روی تار صوتی در حین ارتعاش.

کاهش یا فقدان آن می‌تواند نشان‌دهنده ضایعه یا اسکار باشد.

-منظم بودن ارتعاش (Regularity/periodicity): آیا ارتعاش به‌صورت مداوم و یکنواخت انجام می‌شود؟

-فعالیت فوق گلوتی (Supraglottic activity):

حرکات اضافه در بخش‌های بالاتر از تارهای صوتی (مثلاً فشار دادن ماهیچه‌های فوق گلوتی) که ممکن است اختلال عملکردی همراه باشد.

استروبوسکوپی حنجره در کودکان ابزاری ارزشمند برای تشخیص دقیق اختلالات صوتی است.

با این حال ، برای حداکثر بهره‌وری لازم است که ملاحظات ویژه کودکان رعایت شود.

همکاری کودک ، استفاده از تجهیزات مناسب ، تفسیر مبتنی بر رشد و ترکیب با تیم درمانی مناسب از واجبات است.

مطالعات نشان می‌دهند که این روش می‌تواند تشخیص‌ها را اصلاح کند و در بسیاری از موارد برنامه درمانی را تغییر دهد.

استروبوسکوپی حنجره چیست؟ صدا یکی از بنیادی‌ ترین ابزارهای ارتباطی انسان است و کیفیت آن ارتباط مستقیمی با سلامت حنجره و عملکرد صحیح تارهای صوتی دارد.

مشاهده‌ی مستقیم حرکت تارهای صوتی در زمان تولید صدا به‌ دلیل سرعت بالای ارتعاش آن‌ها با دوربین‌های معمولی ممکن نیست.

سرعتی در حدود ( ۱۰۰ تا ۳۰۰ بار در ثانیه ) که با چشم غیر مسلح اصلا ممکن نیست.

اینجاست که استروبوسکوپی حنجره (Laryngeal Stroboscopy) به‌ عنوان یک ابزار تشخیصی پیشرفته در پزشکی مطرح می‌شود.

این روش با استفاده از نور فلاش‌ دار هماهنگ با ارتعاش تارهای صوتی ، امکان مشاهده‌ی حرکت ظاهراً آهسته و دقیق این ساختارها را فراهم می‌کند.

یک تعریف ساده از استروبوسکوپی حنجره

استروبوسکوپی حنجره ، تکنیکی از تصویربرداری است که برای بررسی حرکت دوره‌ای تارهای صوتی هنگام تولید صدا استفاده می‌شود.

در این روش ، نور فلاش‌دار ( استروبوسکوپ ) با بسامدی نزدیک به فرکانس ارتعاش تارهای صوتی ساطع می‌شود تا به‌صورت دیداری ، حرکت سریع آن‌ها به‌صورت آهسته یا ثابت دیده شود.

به‌ عبارت ساده ، این روش نوعی «تصویر آهسته از حرکات تار های صوتی» در زمان واقعی است که در تشخیص اختلالات صوتی بسیار ارزشمند است.

اصول عملکرد استروبوسکوپی حنجره چیست؟

۱-تابش نور پالسی هماهنگ با فرکانس صدا

دستگاه استروبوسکوپ ، نوری فلاش‌دار را به حنجره می‌تاباند.

فرکانس این فلاش با سیگنال صوتی تولید شده توسط بیمار همگام‌ سازی می‌شود.

۲-اثر استروبوسکوپی (Stroboscopic Effect)

اگر فرکانس نور اندکی با فرکانس واقعی ارتعاش تارهای صوتی تفاوت داشته باشد ، تصویر حاصل به‌ صورت حرکتی آهسته و پیوسته به‌نظر می‌رسد.

۳-ضبط و مشاهده‌ی تصویر

با استفاده از آندوسکوپ ( دهانی یا بینی ) و دوربین متصل به سیستم استروبوسکوپی ، حرکت تارهای صوتی روی مانیتور به‌ صورت ویدیو نمایش داده و ضبط می‌شود.

نحوه انجام استروبوسکوپی حنجره به چه صورت است؟

۱-بیمار روی صندلی مخصوص می‌نشیند.

۲-پزشک آندوسکوپ را از راه ( معمولا دهان ) یا بینی وارد حلق می‌کند تا حنجره دیده شود.

۳-بیمار صدایی پایدار ( مانند /i/ ) تولید می‌کند.

۴-دستگاه استروبوسکوپ نور پالسی هماهنگ با صدای بیمار ساطع می‌کند.

۵-حرکت تارهای صوتی به‌ صورت آهسته یا فاز به فاز روی مانیتور نمایش داده می‌شود.

۶-تصاویر ضبط‌ شده برای تحلیل دقیق درمانی استفاده می‌شوند.

پارامترهای قابل مشاهده در استروبوسکوپی حنجره عبارتند از:

-تقارن حرکتی تارهای صوتی (Symmetry)

-دامنه‌ی ارتعاش (Amplitude of Vibration)

-موج موکوزال (Mucosal Wave)

-بستن گلوتیسی (Glottic Closure)

-ثبات فاز (Phase Stability)

-رفتار بافتی و سطح مخاطی

این شاخص‌ها برای تشخیص انواع اختلالات صوتی مانند ندول ، پولیپ ، کیست ، فلج تار صوتی و التهاب‌ های مزمن حنجره حیاتی‌اند.

کاربردهای بالینی استروبوسکوپی حنجره چیست؟

۱-تشخیص اختلالات صوتی

-ندول‌ها و پولیپ‌های تار صوتی

-فلج یا کاهش حرکتی یک یا هر دو تار صوتی

-ادم رینکه (Reinke’s Edema)

-زخم یا اسکار پس از جراحی

-التهاب‌ها و ضایعات ناشی از استفاده‌ی بیش از حد از صدا

۲-پیگیری درمان و توان‌ بخشی صدا

-پس از جراحی یا گفتاردرمانی ، پزشک با استروبوسکوپی روند بهبودی را ارزیابی می‌کند.

۳-کاربرد آموزشی و پژوهشی

-برای آموزش دانشجویان پزشکی ، گفتار درمانی و تحقیقات فیزیولوژی صوت.

۴-ارزیابی خوانندگان و بازیگران حرفه‌ای

-بررسی سلامت صوتی و کیفیت عملکرد حنجره در افراد با استفاده‌ی زیاد از صدا.

در ادامه به مزایا و محدودیت‌ های استروبوسکوپی حنجره اشاره میکنیم.

مزایا:

-روش غیر تهاجمی و بدون درد.

-نمایش واضح حرکات سریع تارهای صوتی.

-امکان ضبط و بررسی دقیق در فازهای مختلف ارتعاش.

-کاربرد بالینی گسترده برای انواع اختلالات صوتی.

محدودیت‌ها:

-نیاز به تولید صدای پایدار از سوی بیمار؛ در بیماران با بی‌ ثباتی صدا ممکن است نتیجه مناسب نباشد.

-مشاهده‌ی پدیده‌ی «تصویر متوسط» به‌ جای حرکت واقعی (زیرا در هر فلاش ، تصویر یک لحظه خاص گرفته می‌شود).

-دشواری در بررسی حرکات نامنظم یا غیرتناوبی.

در آخر لازم به ذکر است که استروبوسکوپی حنجره ، یکی از دقیق‌ ترین و پر کاربرد ترین روش‌ های بررسی عملکرد تار های صوتی است.

این تکنیک با استفاده از نور فلاش‌دار هماهنگ با ارتعاش صوت ، امکان مشاهده‌ی حرکات بسیار سریع را فراهم می‌کند.

به‌ لطف دقت بالا ، غیرتهاجمی بودن و توانایی در تحلیل جزئیات حرکتی ، این روش به ابزاری ضروری برای متخصصان گوش و حلق و بینی ، گفتاردرمانگران و پژوهشگران حوزه‌ی صدا تبدیل شده است.

هزینه گفتاردرمانی در ایران. گفتاردرمانی (Speech Therapy) شاخه‌ای از علوم توانبخشی است که به ارزیابی ، تشخیص و درمان اختلالات گفتار ، زبان ، صدا و بلع می‌پردازد.

افراد در هر سنی ممکن است به گفتاردرمانی نیاز پیدا کنند؛ از کودکان دچار تأخیر زبانی گرفته تا بزرگسالانی که پس از سکته مغزی دچار اختلال گفتاری میشوند.

یکی از پرسش‌ های پرتکرار خانواده‌ها و مراجعان این است که هزینه جلسات گفتاردرمانی چقدر است و چه عواملی بر آن تأثیر دارد.

توی این مقاله به هزینه‌ی گفتاردرمانی و اینکه آیا میتواند اولویت زندگی شخص دارای اختلال باشد میپردازیم. پس تا انتها ما را همراهی کنید.

هزینه گفتاردرمانی به عوامل متعددی بستگی دارد که در ادامه به آن ها اشاره میکنیم.

۱-نوع اختلال گفتاری یا زبانی فرد

-نوع و شدت مشکل گفتاری از اصلی‌ ترین عوامل تعیین هزینه است. برای مثال:

-اختلالات ساده تلفظی (مانند لکنت خفیف) معمولاً به جلسات کوتاه‌تر و کمتر نیاز دارند.

-اختلالات پیچیده‌تر (مانند اوتیسم ، فلج مغزی یا آفازی) به جلسات تخصصی‌تر و تعداد جلسات بیشتر احتیاج دارند.

۲-مدرک و تجربه گفتاردرمانگر

-گفتاردرمانگران با مدرک کارشناسی ارشد یا دکترا و سابقه کاری بالا ، معمولاً تعرفه‌های بالاتری دارند.

تجربه درمانگر در کار با گروه‌های خاص (کودکان ، بیماران نورولوژیک ، سالمندان و…) نیز بر هزینه مؤثر است.

۳-محل جغرافیایی مرکز

-در شهرهای بزرگ مانند تهران ، اصفهان ، شیراز و مشهد هزینه جلسات معمولاً بالاتر از شهرهای کوچک است.

-همچنین مراکز خصوصی یا کلینیک‌های تخصصی توانبخشی ، تعرفه بیشتری نسبت به مراکز دولتی یا دانشگاهی دارند.

۴-مدت و تعداد جلسات درمانی

-هر جلسه گفتاردرمانی معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد.

بسیاری از اختلالات نیاز به ۱۰ تا ۴۰ جلسه درمانی دارند که ممکن است به صورت هفتگی یا چندبار در هفته برگزار شوند.

۵-حضوری یا آنلاین بودن جلسات

-در سال‌های اخیر ، گفتاردرمانی آنلاین محبوبیت زیادی پیدا کرده است.

-هزینه جلسات آنلاین معمولاً ۱۰ تا ۳۰ درصد کمتر از جلسات حضوری است ، هرچند برای برخی اختلالات (مثل درمان‌های فیزیکی صدا) جلسات حضوری مؤثرترند.

میانگین هزینه گفتاردرمانی در سال ۱۴۰۴–۱۴۰۵

طبق تعرفه‌ های مصوب سازمان نظام پزشکی و انجمن گفتاردرمانی ایران ( به‌روز در سال ۱۴۰۵ ) میانگین هزینه:

-کلینیک خصوصی: ۳۰۰ تا ۶۵۰ هزار تومان.

بسته به شهر و تخصص درمانگر

-مرکز دولتی / دانشگاهی: ۱۵۰ تا ۳۵۰ هزار تومان.

هرچه تعرفه کمتر ، نوبت‌ها محدودتر.

-جلسات آنلاین: ۲۰۰ تا ۴۵۰ هزار تومان.

مناسب مناطق فاقد درمانگر حضوری

-جلسات ویژه ( اوتیسم ، آفازی ، صدا): ۴۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان.

نیازمند تخصص بیشتر

البته توجه داشته باشید که: این مبالغ حدودی‌اند و ممکن است در کلینیک‌های مختلف متفاوت باشند.

همچنین برخی مراکز برای جلسات ارزیابی اولیه هزینه جداگانه (بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان) دریافت می‌کنند.

آیا بیمه ، هزینه گفتاردرمانی را پوشش می‌دهد؟

متأسفانه در حال حاضر ، بسیاری از بیمه‌ های پایه (مانند تأمین اجتماعی و سلامت) پوشش مستقیم برای گفتاردرمانی ارائه نمی‌دهند ، مگر در موارد خاص (مثل آسیب مغزی یا فلج مغزی).

اما بیمه‌های تکمیلی معمولاً بخشی از هزینه را (تا سقف مشخصی) بازپرداخت می‌کنند.

به همین دلیل توصیه می‌شود پیش از شروع جلسات گفتاردرمانی ، نوع بیمه و شرایط بازپرداخت خود را بررسی کنید.

در آخر بابد به این نکته توجه خاصی داشته باشید که ، گفتاردرمانی سرمایه‌گذاری بر روی ارتباط مؤثر و کیفیت زندگی است.

هرچند هزینه جلسات ممکن است در نگاه اول زیاد به نظر برسد ، اما درمان به‌ موقع می‌تواند از مشکلات عمیق‌تر ، اضطراب اجتماعی و مشکلات تحصیلی یا شغلی در آینده‌ی فرد ، جلوگیری کند.

در انتخاب درمانگر ، به تخصص ، تجربه و ارتباط مؤثر با بیمار توجه کنید ، نه فقط به هزینه جلسات.

کاردرمانی برای اتیسم. یکی از مؤثر ترین مداخلات توانبخشی برای کودکان اتیسم ، کاردرمانی (Occupational Therapy) است.

رویکردی که با تمرکز بر عملکرد روزمره ، استقلال و مهارت‌های اجتماعی ، به بهبود کیفیت زندگی آن‌ها کمک می‌کند.

کاردرمانی شاخه‌ای از توانبخشی است که هدف آن کمک به افراد برای انجام مؤثر فعالیت‌ های روزمره ( کار ، بازی ، تحصیل ، خود مراقبتی و تعامل اجتماعی ) است.

کاردرمانگر از تمرینات ، بازی‌ها ، فعالیت‌ های هدفمند و اصلاح محیط برای تقویت مهارت‌های حرکتی ، شناختی ، حسی و اجتماعی استفاده می‌کند.

اهداف کاردرمانی در اتیسم

کاردرمانی برای کودکان مبتلا به اتیسم بسته به نیازهای فردی هر کودک طراحی می‌شود ، اما اهداف کلی عبارت‌اند از:

۱-بهبود مهارت‌ های حرکتی ظریف و درشت

-هماهنگی دست و چشم ، گرفتن مداد ، استفاده از قاشق و قیچی ، دویدن و پریدن.

۲-تعدیل اختلالات پردازش حسی (Sensory Processing Disorder)

-بسیاری از کودکان اتیستیک نسبت به صدا ، نور، بافت یا تماس بدنی حساسیت بیش از حد دارند یا برعکس ، واکنش کمی نشان می‌دهند. کاردرمانگر با رویکرد یکپارچگی حسی (Sensory Integration) به تنظیم پاسخ‌های حسی کمک می‌کند.

۳-افزایش استقلال در فعالیت‌ های روزمره (ADL)

-پوشیدن لباس ، شست‌وشو ، غذا خوردن ، رفتن به سرویس بهداشتی و انجام وظایف ساده خانه.

۴-تقویت مهارت‌ های اجتماعی و ارتباطی

-از طریق بازی‌های گروهی ، تعامل با همسالان و یادگیری نوبت‌گیری ، تماس چشمی و درک احساسات دیگران.

۵-کاهش رفتارهای تکراری یا کلیشه‌ای

-با جایگزینی آن‌ها با فعالیت‌ های هدفمند و خودتنظیمی.

۶-بهبود تمرکز و توجه

-از طریق تمرینات توجه انتخابی ، تداوم توجه و تحمل ناامیدی.

روش‌ های کاردرمانی در اتیسم

کاردرمانگران از ترکیبی از روش‌های علمی و بازی‌محور استفاده می‌کنند. برخی از مهم‌ترین رویکردها عبارت‌اند از:

۱-درمان یکپارچگی حسی (Sensory Integration Therapy)

-هدف: تنظیم واکنش‌های بیش‌ یا کم‌حساس به محرک‌های حسی (لمسی، بویایی ، بینایی ، شنوایی و حرکتی).

-مثال: تاب خوردن برای تنظیم حس تعادلی یا بازی با ماسه و خمیر برای تعدیل حساسیت لمسی.

۲-درمان بر مبنای بازی (Play Therapy)

-بازی ابزار طبیعی یادگیری در کودکان است. از طریق بازی ، کودک یاد می‌گیرد نوبت بگیرد ، با دیگران تعامل کند و احساسات خود را بیان کند.

۳-درمان مهارت‌ های حرکتی (Motor Skills Training)

-تمریناتی برای تقویت عضلات کوچک (دست‌ها و انگشتان) و بزرگ (بازوها، پاها و تنه).

۴-درمان مهارت‌ های روزمره (ADL Training)

-آموزش مهارت‌های خودمراقبتی از طریق برنامه‌های ساختارمند و گام‌به‌گام.

۵-استفاده از فناوری و وسایل کمکی

برنامه‌های تبلتی ، تخته‌های ارتباطی ، ابزارهای حسی و وسایل تطبیقی برای افزایش مشارکت.

مدت و روند درمان چگونه است؟

مدت و شدت کاردرمانی بسته به سن ، شدت علائم و اهداف فردی متفاوت است. معمولاً جلسات ۲ تا ۳ بار در هفته ، هر بار حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه برگزار می‌شود.

پیشرفت معمولاً تدریجی اما پایدار است ، به‌ ویژه زمانی که درمان زود آغاز شود (پیش از ۶ سالگی).

لازم به ذکر است که کاردرمانی یکی از ستون‌های اصلی مداخله در اختلال طیف اتیسم است.

این درمان با تمرکز بر نیازهای فردی کودک ، از طریق فعالیت‌ های هدفمند ، محیط‌های حسی کنترل‌ شده و همکاری نزدیک با خانواده ، به رشد مهارت‌ های حیاتی زندگی کمک می‌کند.

شروع زود هنگام درمان و استمرار آن در کنار سایر رویکردها (مانند گفتاردرمانی و رفتاردرمانی) بهترین نتایج را به همراه دارد.

نشانه‌های اختلال دیکته در کودکان. نوشتن یکی از مهارت‌ های پایه‌ای در فرایند یادگیری است.

و نقش مهمی در رشد تحصیلی و شناختی کودکان دارد.

با این حال ، برخی از کودکان با وجود هوش طبیعی یا حتی بالاتر از میانگین ، در یادگیری املاء دچار مشکلاتی پایدار می‌شوند.

این اختلال که در اصطلاح تخصصی‌تر «اختلال دیکته» یا «نارسانویسی املایی» (Dysorthographia) نام دارد.

می‌تواند نشانه‌ای از اختلالات خاص یادگیری مانند دیسلکسی (اختلال خواندن) یا دیس‌گرافیا (اختلال نوشتن) باشد.

در این مقاله به بررسی جامع این اختلال میپردازیم.

در ابتدا به یک تعریف کلی و عامیانه از اختلال دیکته اشاره میکنیم.

-اختلال دیکته نوعی مشکل خاص در فرایند نوشتن صحیح کلمات است که به‌صورت اشتباهات مکرر و غیر عادی در نوشتن دیده می‌شود ، بدون آنکه این خطاها ناشی از کم‌ توجهی ، آموزش ناکافی یا مشکلات بینایی و شنوایی باشند.

کودک مبتلا به این اختلال معمولاً مفهوم کلمات را درک می‌کند ، اما هنگام نوشتن آن‌ها دچار اشتباه می‌شود.

نشانه‌ اختلال دیکته در کودکان چیست؟

این نشانه‌ها را می‌توان در چند دسته‌ی اصلی بررسی کرد:

۱-خطاهای دیداری (Visual Errors)

کودک در تمیز دادن شکل حروف و کلمات مشکل دارد. از جمله:

-جابجا نوشتن حروف مشابه مانند «ب» و «ن» یا «ص» و «ض».

-حذف یا اضافه کردن نقطه‌ها (مثل نوشتن «نار» به‌جای «بار»).

-نوشتن واژه‌ها با ترتیب نادرست حروف (مثل «مدرسه» → «مردسه»).

-اشتباه در تشخیص جهت‌ها (مثل نوشتن حروف وارونه یا راست به چپ).

۲-خطاهای شنیداری (Auditory Errors)

مربوط به ضعف در تمیز و حافظه‌ی شنیداری است:

-اشتباه در نوشتن واج‌های هم‌صدا مانند «س»، «ص» و «ث».

-حذف یا اضافه کردن صداها در کلمه (مثل «کباب» → «کبب»).

-نوشتن کلمه بر اساس تلفظ نادرست (مثل «مشق» → «ماشک»).

۳-خطاهای حرکتی یا نوشتاری (Motor/Writing Errors)

شکل نامناسب حروف و کلمات ، گاهی تا حدی که ناخوانا می‌شود.

-فشار زیاد یا بسیار کم مداد روی کاغذ.

-کندی یا بی‌نظمی در نوشتن.

-عدم رعایت فاصله‌ی مناسب بین کلمات و خطوط.

۴-خطاهای زبانی (Linguistic Errors)

-اشتباه در استفاده از قواعد دستوری یا نحوی (مثل «من رفتمه» به‌جای «من رفتم»).

-جابجایی یا حذف پسوندها و پیشوندها.

-استفاده‌ی نادرست از نشانه‌های جمع یا فعل‌ها.

حال شاید برای شما این سؤال پیش بیاید که علت وجود اختلال دیکته در کودکان چیست؟

باید بگوییم ، اختلال دیکته معمولاً چند عاملی است و می‌تواند ناشی از ترکیب عوامل زیستی ، شناختی و محیطی باشد:

-عوامل عصبی-شناختی: نقص در پردازش شنیداری ، دیداری یا حافظه‌ی کاری.

-عامل ژنتیکی: سابقه‌ی خانوادگی اختلالات یادگیری.

– عوامل آموزشی: آموزش نامناسب یا ناکافی در پایه‌های اولیه.

– عامل عاطفی و روانی: اضطراب، فشار روانی، یا کمبود اعتماد به نفس.

-اختلالات همزمان: مانند اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) یا دیسلکسی.

در ادامه به پیامدها و راهکارهای مداخلات آموزشی اختلال دیکته میپردازیم.

اگر این مشکل شناسایی و درمان نشود ، ممکن است کودک با مشکلات زیر روبه‌رو شود:

-افت نمرات دروس نوشتاری و کاهش علاقه به تحصیل.

-احساس ناکامی ، خجالت یا اضطراب از اشتباهات مکرر.

-کاهش عزت‌نفس و تمایل به اجتناب از تکالیف نوشتنی.

-مشکلات ارتباطی در آینده ، به‌ویژه در مشاغل یا تحصیلاتی که نیاز به نوشتن دارند.

برای رفع یا کاهش اختلال دیکته ، اقدامات زیر مؤثر است:

-ارزیابی تخصصی: توسط روان‌شناس یا گفتاردرمانگر آموزش‌دیده در زمینه‌ی اختلالات یادگیری.

-آموزش چندحسی (Multisensory Teaching): استفاده هم‌زمان از دیدن، شنیدن، گفتن و نوشتن.

-تمرینات تمیز شنیداری و دیداری: بازی‌های واجی، تمرین تشخیص صداها و اشکال مشابه.

-تقویت حافظه‌ی دیداری و شنیداری: از طریق بازی‌های حافظه و تمرین دیکته‌ی کوتاه.

-بازخورد مثبت و تشویق: تمرکز بر پیشرفت‌ها به جای خطاها.

-همکاری خانه و مدرسه: والدین باید با معلم و متخصص هماهنگ باشند.

در آخر باید باز هم به این نکته اشاره کنیم که اختلال دیکته پدیده‌ای رایج اما قابل درمان است.

تشخیص به‌موقع ، آموزش هدفمند و حمایت عاطفی از کودک می‌تواند اثرات منفی آن را تا حد زیادی کاهش دهد.

مهم‌ ترین اصل در برخورد با این اختلال ، درک این نکته است که کودک تنبلی یا بی‌ توجهی نمی‌کند ، بلکه به روش یادگیری متفاوتی نیاز دارد.

تولید صدای “چ”. صدای “چ” یکی از صامت‌ های پرکاربرد در زبان فارسی است که به‌ صورت انسدادی ، انفجاری ، سایشی و بی‌ واک بیان می‌شود.

بسیاری از کودکان در مراحل ابتدایی زبان‌ آموزی یا افرادی که در حال یادگیری زبان فارسی به عنوان زبان دوم هستند ، ممکن است در تولید صحیح این صدا با چالش‌ هایی روبرو شوند.

در این مقاله به آموزش درست تلفظ این صدا که نقش مهمی در تقویت مهارت‌ های گفتاری و فهم‌ پذیری گفتار دارد ، میپردازیم. پس تا انتها ما را همراهی کنید.

در ابتدا به ویژگی‌ های واج‌ شناختی صدای “چ” اشاره میکنیم.

۱-نوع صدا: صامت (بی‌صدا)

۲-محل تولید: کامی پس‌ پیش (بین نوک زبان و کام سخت)

۳-روش تولید: انفجاری – سایشی (ابتدا انسداد کامل جریان هوا و سپس رهاسازی همراه با اصطکاک)

۴-واکنش تارهای صوتی: بی‌واک (تارهای صوتی نمی‌لرزند)

مراحل آموزش تلفظ صدای “چ” عبارتند از

۱-آماده‌سازی فیزیکی اندام گفتار

-زبان باید به سمت بالا و عقب برود و نوک آن به لبه‌ی داخلی دندان‌های بالا نزدیک شود.

-لب‌ها حالت طبیعی دارند (نیاز به جمع یا کشیده کردن ندارند).

-آموزش با آیینه بسیار مفید است.

۲-مقایسه و تشخیص شنیداری

ابتدا از کودک بخواهید به تفاوت بین صداهای “چ” و “ش” یا “ج” گوش دهد. برای مثال:

-چای – جای-چرا – ژاژ

-چرخ – شرخ (غلط)

تمرین شنیداری به تفکیک بهتر و افزایش دقت کمک می‌کند.

۳-تمرینات تقلیدی و مدل‌دهی

از کودک بخواهید بعد از شنیدن صدا ، آن را تقلید کند. از کلمات ساده‌ای مانند موارد زیر شروع کنید:

-چَتر

-چای

-چَپ

-چوب

-چِرا

در صورت نیاز ، ابتدا صدا را به‌ تنهایی تمرین کنید: «چــــــ».

 روش پیشنهادی دیگر:

-تلفظ اغراق‌ شده‌ی “چ” همراه با اشاره به دهان خود:

بگویید: «ببین! وقتی می‌گم چـ چـ چـ ، زبانم می‌ره بالا و بعد یه صدای ناگهانی میاد بیرون!»

-پخش صدا های نمونه:

با صدای بلند بگویید: «چـ چـ چتر! چـ چای!» و از کودک بخواهید تکرار کند.

-بازی تقلیدی مثلا شما بگویید «چـ چـ چـ مثل چی؟ مثل چَتر!»

کودک تکرار کند: «چـ چـ چـ چتر!»

-از تصاویر استفاده کنید: عکس چتر ، چای ، چرخ ، بچه و …

پیشنهاد ابزارها:

-آیینه: برای دیدن حرکت زبان

-عروسک انگشتی یا دستکشی: برای مدل‌ سازی بازی‌گونه

-کارت تصویری کلمات «چ»دار

-اپلیکیشن‌ های آموزشی کودک محور (با نظارت والدین)

در آخر باید باز هم به این نکته اشاره کنیم که آموزش تلفظ صدای “چ” نیازمند تمرین ، توجه به محل و نحوه تولید و ایجاد انگیزه در زبان‌آموز است.

با استفاده از روش‌ های چند حسی و تقویتی ، می‌توان تلفظ صحیح این صدا را به شکلی موثر و لذت‌ بخش آموزش داد.