بیش فعالی در نوجوانان. اختلال کم توجهی ـ بیش فعالی ( Attention Deficit/Hyperactivity Disorder ) که به اختصار ADHD نامیده میشود ، یکی از شایع ترین اختلالات عصبرشدی در کودکان و نوجوانان است.
اگرچه این اختلال معمولاً در کودکی تشخیص داده میشود ، اما در بسیاری از موارد علائم آن تا دوران نوجوانی و حتی بزرگسالی ادامه مییابد.
دوران نوجوانی به دلیل تغییرات جسمی ، روانی و اجتماعی ، مرحلهای حساس است و وجود بیش فعالی میتواند چالش های قابل توجهی در تحصیل ، روابط اجتماعی و سلامت روان نوجوان ایجاد کند.
بیش فعالی نوعی اختلال عصبی ـ رفتاری است که با سه ویژگی اصلی شناخته میشود:
۱-کم توجهی
۲-بیش فعالی
۲-تکانشگری ( رفتار های ناگهانی و بدون فکر )
در نوجوانان ، این ویژگی ها ممکن است نسبت به کودکان شکل متفاوت تری داشته باشند؛ به طور مثال ، بیش فعالی جسمی آشکار ممکن است کاهش یابد اما بیقراری ذهنی و مشکلات تمرکز همچنان باقی بماند.
علل و عوامل مؤثر در بیش فعالی چیست؟
علت دقیق بیشفعالی هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما پژوهشها نشان میدهد که ترکیبی از عوامل زیر در بروز آن نقش دارند:
-ژنتیکی: سابقهی خانوادگی ADHD احتمال ابتلا را افزایش میدهد.
-عصبی ـ زیستی: اختلال در عملکرد انتقال دهنده های عصبی مانند دوپامین.
-محیطی: قرار گرفتن در معرض مواد سمی ( مانند سرب ) ، مصرف سیگار یا الکل در دوران بارداری.
-روانی ـ اجتماعی: استرسهای شدید، سبکهای تربیتی نامناسب یا محیطهای پرتنش.
نشانههای بیشفعالی در نوجوانان
علائم بیشفعالی در نوجوانان ممکن است در حوزههای مختلف بروز پیدا کند:
۱-نشانه های شناختی و تحصیلی
-ناتوانی در تمرکز طولانی مدت
-فراموش کاری مکرر
-بی نظمی در انجام تکالیف
-افت تحصیلی با وجود هوش طبیعی یا بالا
۲-نشانه های رفتاری
-بیقراری و ناتوانی در نشستن طولانی
-قطع کردن صحبت دیگران
-تصمیم گیریهای عجولانه
-تمایل به رفتار های پرخطر
۳-نشانه های هیجانی و اجتماعی
-زودرنجی و تحریکپذیری
-عزت نفس پایین
-مشکلات در برقراری روابط دوستانه
-احساس طرد شدگی یا شکست
روشهای تشخیص
تشخیص ADHD در نوجوانان معمولاً توسط روانشناس یا روانپزشک و با استفاده از:
-مصاحبهی بالینی
-پرسش نامههای استاندارد
-گزارش والدین و معلمان
-بررسی سابقهی تحصیلی و رفتاری
انجام میشود. تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد ، زیرا برخی اختلالات دیگر (مانند اضطراب یا افسردگی) ممکن است علائم مشابهی داشته باشند.
راهکارهای درمان و مدیریت
درمان بیشفعالی معمولاً چندبعدی است و شامل موارد زیر میشود:
۱-درمان دارویی
دارو هایی مانند محرک ها (نظیر متیلفنیدات) میتوانند تمرکز و کنترل رفتار را بهبود بخشند. مصرف دارو باید حتماً تحت نظر پزشک باشد.
۲-روان درمانی
-رفتاردرمانی شناختی (CBT) برای بهبود مهارتهای توجه، کنترل هیجان و حل مسئله
-آموزش مهارت های زندگی و مدیریت زمان
۳-نقش خانواده و مدرسه
-ایجاد ساختار منظم در خانه
-تشویق به جای تنبیه
-همکاری والدین و معلمان
-کاهش فشارهای غیرضروری تحصیلی
۴-سبک زندگی سالم
-خواب کافی
-فعالیت بدنی منظم
-تغذیهی سالم
-کاهش استفادهی افراطی از فضای مجازی